Organische wijnbouw in           Les-Baux-de-Provence

Interview met Anne Poniatowski

Tekst & fotografie: Andy Arnts  

Gepubliceerd in: 'En Route' (09/2008)

 

 

'Organische wijnbouw is voor ons zeker geen heilig doel. Het is slechts een middel om kwaliteitswijn te maken. Wij presenteren ons dan ook liever niet als biologische wijnmakers, want zegt u nu zelf, zijn al die biologische producten allemaal zo geweldig?' Aan het woord is Anne Poniatowski, een voormalige journaliste, die sinds 1995 samen met haar zus Caroline Missoffe het succesvolle wijngoed Mas de la Dame leidt.
Van Gogh vereeuwigde het landgoed op het doek, Simone de Beauvoir roemde de wijn in haar memoires en ook Queen Elizabeth II heeft zich al gelaafd aan de bijzonder smakelijke rosé die het domein voortbrengt.
'Mijn grootvader Auguste Faye kocht het land in 1903,' vertelt Anne. 'In de jaren daarna zijn de wijngaarden en de olijfboomvelden aangeplant. Al gauw werd duidelijk dat de omgeving zich uitstekend leende voor een natuurlijke, organische manier van wijnbouw. De belangrijkste condities om dat te kunnen toepassen waren aanwezig: De kalksteenhoudende velden liggen fraai beschut tussen de ruwe bergkammen van de Alpilles en er valt vrijwel geen regen. Bovendien hebben we veel te danken aan de Mistral. Die werkt als een ventilator en blaast de druiven droog. Vocht kan ziektes of schimmels veroorzaken en daar beschermt de Mistral ons voor een groot deel tegen. Onze 'biologische' manier van werken is dus eigenlijk vanzelf ontstaan vanwege de gunstige omstandigheden die we hier hebben.'

Geen insecticiden en herbiciden
Maar met een juist klimaat en een ideale ligging alleen ben je er nog niet. Organische wijnbouw is gebonden aan strikte regels die onder supervisie van de Qualité France dienen te worden nageleefd. Anne: 'Wij mogen geen insecticiden of herbiciden gebruiken. Dat zijn chemische bestrijdingsmiddelen om onkruid en insecten te bestrijden. Ook het gebruik van koper en zwavel is beperkt en mest mag uitsluitend van organische oorsprong zijn. Omdat je alleen de paden tussen de druivenstokken machinaal kunt bijhouden blijft aan de voet van de druivenplanten gras en onkruid doorgroeien. Hierdoor lijken organische wijnlanden wat onverzorgder dan

de conventionele waar men wel herbiciden gebruikt. Maar dankzij het onkruid worden de planten juist gedwongen om zich dieper in de grond te wortelen, waar zich belangrijke voedingsstoffen bevinden.'
Twee maal per jaar vindt er een uitgebreide controle plaats door de Qualité France. 'Alles wordt nagekeken,' legt Anne uit. 'De controleurs nemen monsters van de grond en van de druiven en ook onze facturen gaan ze na om te verifiëren of er geen verboden bestrijdingsmiddelen zijn ingekocht. Gelukkig ligt het domein zo ingesloten dat we geen last hebben van naburige bedrijven die wèl met pesticiden werken. Anders zou het allemaal geen zin hebben.'
Biologische diversiteit
'Maar kom, laten we eens op het domein gaan kijken,' stelt Anne voor. Ze start de terreinwagen en neemt ons mee over het 300 hectare tellende landgoed. Een rit die qua omgeving doet denken aan een Zuid-Afrikaans gamereserve. Onderweg stopt ze regelmatig tussen de druivelaren om toelichting te geven.
'Op ons domein zien we een gebalanceerde diversiteit aan vegetatie, als een natuurlijke vervanging voor kunstmatige insecticiden. Er zijn 57 hectare druivenstokken, afgewisseld met 28 hectare olijfbomen en zogenaamde garrigue: wilde kruiden zoals tijm, rozemarijn en venkel. Door deze variatie krijgen ziektes en schimmels veel minder kans om zich te verspreien. Meeldauw is een van die ziektes die de druiven ineen doet schrompelen. In 1965 hadden we te kampen met zware vorst waardoor een groot gedeelte van de olijfbomen is doodgegaan. Maar nu is het natuurlijke evenwicht weer hersteld. Dankzij de jarenlange biologische wijnbouw is geleidelijk aan een natuurlijk klimaat gecreëerd waarbij de druivenstokken veel weerbaarder zijn geworden. De olijfbomen trekken bijvoorbeeld talrijke vogels aan die weer een natuurlijke vijand zijn van schadelijke insecten.'
'Van jonge planten verwijderen we de druiven'
Le Mas de la Dame ligt aan weerszijden van de D5, de provinciale weg van Saint Rémy-de-Provence naar Les Baux. Anne steekt de weg over en vervolgt haar rondleiding. Aan deze oostkant van het domein lijkt het landschap wat rotsachtiger.
'Klopt,' zegt Anne. 'Je ziet daarom ook dat de garrique hier welig tiert. Want dat doet het uitstekend op deze steenachtige grond. Hier zul je nooit wijnstokken kunnen planten. De wortels moeten ruimte hebben. Soms gaan ze extreem diep, zoals iets verderop. Daar zitten ze dertig tot veertig meter in de grond, door allerlei bodemlagen heen.'
 
Ieder jaar controleert men welke wijnvelden moeten worden vervangen. Een proces dat negen jaar duurt.
'Zes jaar om de grond vrij van virussen te maken en vervolgens drie jaar voordat de nieuwe aanplant sterk genoeg is om goede vruchten te dragen,' vertelt Anne. 'De eerste oogst is gering, maar kan al van heel goede kwaliteit zijn. In die eerste jaren verwijderen we de vruchten van de jonge planten vanwege hun gewicht. Vergelijk het maar met een kind met een te zware rugtas. Dat kind gaat krom lopen en uiteindelijk krom groeien.'
Toch lijkt het of hele velden naar een bepaalde kant overhellen.
'Dàt is de Mistral,' verklaart Anne. 'Vooral hier is goed te zien hoe de wind de groeirichting van de druivenstokken bepaalt. Ze staan allemaal naar het Zuiden afgebogen vanwege die sterke noordenwind. Normaal waait hij drie, zes of negen dagen lang. Maar soms houdt-ie gewoon niet op, met dit als gevolg.'
'Kijk,' vervolgt ze, 'hier passeren we een afgebakend gedeelte met meer dan 70 jaar oude druivenplanten. 90% Grenache en 10% Syrah. Het heeft een lage opbrengst maar het levert een fantastische kwaliteit. Ons paradepaardje, de rode Coin Caché, komt van dit kleine stukje wijnland.'
Iets verderop is weer een glooiend veld dat nu met garrique is begroeid maar dat mogelijk plaats gaat maken voor wijnbouw. Even later rijden we weer midden in een olijfgaard.
'Je zou het misschien niet zeggen, maar alles wordt door één man gesnoeid,' lacht Anne. 'Van november tot eind maart komt er een Marokkaan die het hele gebied snoeit en daarmee zijn jaarsalaris verdient. Een man met een onstuitbare gedrevenheid: Toutes les heures, huit jours par semaine.'
'Organische wijnbouw is niet heilig'
Het succes van Mas de la Dame is natuurlijk maar voor een deel het resultaat van de organische druiventeelt. Om de kwaliteit te waarborgen weten Anne en Caroline zich verzekerd van de diensten van twee specialisten: Jean-Claude Podechard, een fulltime wijnmaker en Jean-Luc Colombo, een consulting winemaker van internationale faam. Daarnaast is men enige jaren geleden van machinale druivenoogst teruggegaan naar handmatig plukken. Anne: 'Met machinale oogst neem je ook bladeren en takjes mee. Die hebben een nadelige invloed op de smaak. Nu is het mogelijk om een verfijnder bouquet te bereiken waardoor we tegenwoordig een van de vijftig beste rosé's ter wereld produceren.'
Maar stel nu eens dat er - zoals in 1965 - onverwachts een schimmel of een insectenplaag over het wijngoed neerstrijkt. Wat dan?
Anne Poniatowski windt er geen doekjes om: 'Ik zeg niet dat we nooit pesticiden nodig gaan hebben. Soms kan het noodzakelijk zijn. Je bent dan wel voor drie jaar je certificaat kwijt, maar dat is minder erg dan een verwoeste oogst. Er zijn gevallen dat je wel móet ingrijpen om de kwantiteit én de kwaliteit van je product te handhaven. Organische wijnbouw is niet heilig. Maar we zullen altijd zoveel mogelijk van onze persoonlijke filosofie uitgaan en gebruik maken van de vele goede eigenschappen die de natuur ons biedt.'
 

© Andy Arnts, 2008